vrijdag 19 mei 2017

Lerarentekort




















Mijn naam is Max Kleinletter, onderwijsstrijdcorrespondent te Amsterdam, vanuit Barcelona.



Orwell

De Partido Obrero de Unificación Marxista, kortweg POUM, was een van de vele groeperingen die tijdens de Spaanse burgeroorlog streden tegen het fascisme. Die strijd trok nogal wat idealisten uit andere Europese landen aan en George Orwell was er daar een van. Hij sloot zich aan bij de POUM. Hoewel Marxistisch was de POUM min of meer in ongenade gevallen bij de vanuit Moskou door Stalin aangestuurde communisten die in Spanje streden. De gewond geraakte Orwell zag zich als gevolg van die rivaliteit na een aanwezigheid van ongeveer een half jaar gedwongen het land te ontvluchten. Zijn ervaringen beschreef hij in “Afscheid van Catalonië“. De opgedane teleurstellingen vormden de aanleiding voor een tweetal wereldberoemd geworden boeken.



Dystopie

Het tegengestelde van een utopie is een dystopie. Na de uitgave van Orwells satire op het Stalinistische Rusland, Animal Farm, verscheen in 1949 zijn beroemdste boek, de dystopische toekomstroman 1984, een waarschuwing tegen totalitarisme. Iedereen weet sinds de eerste druk: Big Brother is watching you! Gevleugelde woorden die nog steeds te pas en te onpas gebezigd worden. In het debat over de privacywetgeving bijvoorbeeld vallen ze nog wel eens.



Meer

Orwell was uiteraard niet de eerste die een dystopisch verhaal schreef. Minstens zo bekend is “Brave New World“ van Aldous Huxley. Ook in science fictionverhalen en films is het een regelmatig terugkerend thema. Interessant is de Amerikaanse aktiefilm “Demolition Man“. Op het eerste gezicht gaat het hier om een hersenloze geweldfilm maar er steekt meer achter: de utopische maatschappij van de toekomst blijkt zo zijn dystopische kantjes te hebben. Enfin, wie het kan opbrengen moet er maar eens een avondje voor gaan zitten.



Claimcultuur

Utopia of Dystopia, het moet ergens beginnen. In 1999 stuurde de toenmalig minister van Justitie een brief naar de Tweede Kamer met uitleg en een waarschuwing over wat hij de “Claimcultuur“ noemde, een praktijk die men in de Verenigde Staten al veel langer kent en die zou kunnen leiden tot een verregaande “juridisering“ van de maatschappij. Een kleine twintig jaar later ondervinden wij dagelijks de gevolgen van die juridisering. Voor Max en zijn collega’s komt het er op neer dat zo ongeveer alles wat in het onderwijs ondernomen wordt geboekstaafd dient te worden, er mocht immers eens iemand, of dat nu een ouder, een begeleidende instantie, de vuilnisman of iemand van bestuur of inspectie is, een vraag hebben! Over de bureaucratische rompslomp en het effect op de privacy heeft Max al vaker geschreven. Big Brother is watching us!



Tekort

Er dreigt een lerarentekort! Logisch, als je de werkdruk en het fooitje dat voor salaris door moet gaan in aanmerking neemt. Maar zit er niet meer achter? Na de ouders zijn leerkrachten de belangrijkste opvoeders en daarmee vormgevers van de toekomstige maatschappij geworden. Een maatschappij waarin burgerschap is belangrijker dan kennis, consumentisme een hoger doel en tevredenheid een plicht. Het zou allemaal zo uit de boeken van Orwell en Huxley kunnen komen maar toch moet je daar als leerkracht iets mee. Nu, in het jaar 109 (- na 1908, het jaar waarin de eerste T-Ford van de lopende band rolde en volgens Huxley het begin van de jaartelling.) slaat toch bij velen de twijfel toe. Is het onderwijs nog wel iets waar je de vingers aan moet willen branden? Voorvoelt de beginnende leerkracht dat zijn of haar daden op termijn niet meer met het geweten zullen stroken?



Big Brother

Max, je draait door! Ze komen er heus wel, die nieuwe leerkrachten. En ze zullen klaargestoomd zijn voor de Economie 4.0. Het is onvermijdelijk! Of ze ook loon naar werken krijgen blijft afwachten. Rest de vraag die Orwell al in zijn boek suggereerde: bestaat Big Brother wel? Nou, een visser kan de aanwezigheid van een school makreel afleiden uit het gedrag van meeuwen. Wat kunnen wij deduceren uit de aanwezigheid van een alles verstikkende bureaucratie? Juridische procedures draaien meestal om geld. Als Big Brother bestaat, waar moeten wij hem of Big Sister dan zoeken? Is het Christine Lagarde? Mario Draghi? Jeroen Dijsselbloem of Klaas Knot? Is het een oude bankiersfamilie of de Mafia? Ooit zullen we het weten.



Dit was Max-Maxist-Van-Het-Eerste-Uur-Kleinletter.

zaterdag 13 mei 2017

Zangles
























Mijn naam is Max Kleinletter, onderwijsstrijdcorrespondent te Amsterdam, vanuit Kiev.



Politiek

Voetbal is oorlog? Wat dacht u van het Eurovisie Songfestival!? Voor wie het de afgelopen jaren bijgehouden heeft: de winnaar of winnares was zelden onomstotelijk de beste, vaak zat er meer achter. Het songfestival is al jaren in eerste instantie een soort van verkiezingsstrijd.Politieke voorkeur speelde daarbij niet zelden een rol. Soms werd overduidelijk gekozen voor de underdog, soms voor de deelnemer met de meest uitzinnige presentatie en in een enkel geval voor een deelnemer met een omstreden statement. Vaak werd de uitslag bepaald door vriendjespolitiek. U hoort het al, hier spreekt een door chauvinistische gevoelens bevangen fan. Nederland is toch eigenlijk al jaren de gedoodverfde nummer één!?



Verliezers

Als er een ding als een paal boven water staat, dan is het wel dat het songfestival voornamelijk verliezers kent. De meeste deelnemers blijken, ondanks de hooggespannen verwachtingen, eendagsvliegen, one-hit wonders. Het hele festival lijkt zelfs bij uitstek geschikt om opbloeiend talent in de knop te breken. Ja, het is een grote eer om voor je land in de ring te treden maar voor wie het niet redt bestaat de kans voor eeuwig met de nek aangekeken te worden. Herinnert u zich de Duitse inzending van vorig jaar nog? Goed was dat, hè! Hm.....



Eenheidsworst

Max kijkt jaarlijks met een fikse dosis skepsis naar het hele spektakel. Het verbaast hem jaar in jaar uit hoe de mooiste liedjes door een batterij aan elektronisch geproduceerde achtergrondherrie tot eenheidsworst gestampt worden. Zangers en zangeressen worden gedwongen tot extatisch geschreeuw en de gymnastische toeren die zij onderwijl dienen te vertonen komen de ademhaling ook al niet ten goede. En dan de belichting! Je zou er zomaar een toeval van op kunnen lopen.



Zingen

Zingen kunnen de meisjes van de Nederlandse inzending van dit jaar zéker. Geen twijfel over. Ze zijn zingend geboren, hebben hun hele leven niets anders gedaan en zijn voorbestemd voor grootse musikale daden. Maar ook voor hen blijft het songfestival een onzekere gok. Hoe talentvol ook, de dames zijn duidelijk afhankelijk van het repertoire dat ze geleverd krijgen. Het blijft dus behelpen. Max vraagt zich af of hun juffen en meesters van hun lagere schooltje ze wel eens op een ouderwetse zangles hebben getrakteerd. Weet u het nog? De uil zat in de olmen en zo. De vier weverkens!? Zingen met zo’n hele klas was prachtig!



Zangles

De zanglessen hangen er vandaag de dag op de basisschool maar een beetje bij. Geen tijd voor. Bovendien zijn er nog maar weinig collega’s die weten hoe het moet. Max probeert het nog wel eens maar het blijft bij goede bedoelingen. De leerlingen kijken hem aan of ze water zien branden. Zelf zingen? Muziek spuit je uit alle hoeken en gaten van de elektronische snelweg om de oren en het kost nog eens niets ook. Nee, Max gaat geen nieuwe Lenny Kuhr leveren. Op het moment dat hij dit schrijft is de finale van het songfestival in volle gang. Hij zal duimen voor het Nederlandse trio maar hij vreest het ergste.



Dit was Max-Met-Veel-Noten-Op-Zijn-Zang-Kleinletter.

vrijdag 12 mei 2017

Tevredenheidsonderzoek



















Mijn naam is Max Kleinletter, onderwijsstrijdcorrespondent te Amsterdam, vanuit Parijs.



Onvrede

“Als ze geen brood hebben, dan eten ze toch cake!“ zou Marie Antoinette, echtgenote van koning Lodewijk XVI van Frankrijk, hebben geroepen. Het volk had honger en was verre van tevreden, vandaar. Omdat Marie Antoinette op nogal grote voet leefde en daarmee tot personificatie van het Franse begrotingtekort was uitgeroepen schroomde datzelfde volk dan ook niet om dat binnen haar gehoorsafstand uit te schreeuwen. Het was tegen dovemansoren. De gevolgen van die onvrede waren uiteindelijk verwoestend. De revolutie in 1789, de coalitieoorlogen die daarop volgden, het schrikbewind onder leiding van Robespierre dat veel weg had van een oorlog tegen het eigen volk en uiteindelijk de val van Napoleon die de rust in Frankrijk en de rest van Europa weer terugbracht. Het meeste daarvan mocht Marie Antoinette niet meer meemaken. Op 16 oktober 1793 viel haar hoofd onder de guillotine. De maanden ervoor had zij het gevoel van ontevredenheid aan den lijve mogen ondervinden, de gevangenschap was haar vies tegengevallen.



Schijn

Om het volk tevreden te houden is meer nodig dan cake, zoveel is duidelijk. Maar wat te doen als in onze tijd van overvloed voor sommige groepen in de samenleving brood een kostbaar goed dreigt te worden? Neen, van honger is tot nu toe nog niemand in dit land overleden maar er zijn genoeg zaken die reden tot ontevredenheid geven. De zorg voor vooral ouderen en kwetsbare jongeren staat onder druk, gezondheidszorg voor iedereen wordt langzaamaan onbetaalbaar, hogere vormen van onderwijs zijn door strenge selectiemethoden nog slechts weggelegd voor de elite. Op welke manier moet de overheid de ontevredenheid hierover te lijf. Hoe houdt men de schijn hoog?



Onderzoek

Monitoring is een veel gebruikte en in het oog springende methode. Overheden, bedrijven en besturen maken vaak gebruik van dit middel. Een tevredenheidsonderzoek vormt tegenwoordig meestal het sluitstuk van een behandeling of afgenomen dienst. Is alles naar tevredenheid uitgevoerd en met welk resultaat? Voor instellingen zou dit tot zelfreflectie en uiteindelijk een betere dienstverlening moeten leiden en voor de afnemer tot waar voor zijn of haar geld. Wie geen lering uit zo’n onderzoek trekt wacht heropvoeding in de vorm van een verbeteringstraject. Als de trent doorzet wacht in de toekomst de guillotine.



Beeld

In de aula van Max’ school staat een rijtje laptopjes klaar. Ouders die hun kinderen komen brengen worden verleidt plaats te nemen en een tevredenheidsonderzoekje in te vullen. Het wordt luchtig gebracht, door het gebruik van het verkleinwoord wordt de drempel iets verlaagd. Het onderzoek mag ook thuis online worden ingevuld maar daar wordt door de schoolleiding niet veel van verwacht. De vragen zijn voorgeprogrammeerd, multiple-choice. Ruimte voor eigen inbreng of commentaar is er niet. Toch zijn de deelnemers enthousiast en is het beeld dat uiteindelijk uit de verzamelde gegevens ontstaat positief. De volgende dag maakt duidelijk dat er sprake is van een self fulfilling prophecy. Eén van de deelnemende ouders steekt in de gang een luide tirade af waarin duidelijk wordt dat tevredenheid een vluchtig begrip is.



Mopperen

Wanneer kun je als ouder tevreden zijn over het onderwijs dat je kind genoten heeft. Halverwege groep drie? Eind groep zes? Na de CITO-eindtoets? Is het misschien beter te wachten tot de leerling een beroepsopleiding heeft afgerond? Moeten al die onderzoekjes eigenlijk niet gewoon afgeschaft worden en zullen we afspreken de verkiezingsuitslag in het vervolg als tevredenheidsonderzoek te gebruiken. Robespierre Rutte zal dat wel anders zien. Met hem aan het roer mogen we niet mopperen, mogen we ván hem niet mopperen. Boze ouders? Van Mark mogen ze, net als Marie Antoinette, per mestkar naar het schavot worden gereden.



Dit was Max-Met-Hoofd-En-Hart-Kleinletter.

donderdag 4 mei 2017

Bevrijdingsdag




















Mijn naam is Max Kleinletter, onderwijsstrijdcorrespondent te Amsterdam, vanuit Dresden.



Kerk

In de herfst van 2005 was hij af, was zíj af, de Frauenkirche in Dresden. Er was zestig jaar voorbij gegaan sinds de totale vernietiging van de stad en de ruïne van de kerk stond lange tijd symbool voor hoe diep de mensheid kan zinken. Tot de val van de muur was er ook maar weinig aan het herstel gedaan. In de communistische DDR had men weinig op met religie en alles wat daarmee te maken had. Scheiding van kerk en staat is een belangrijke democratische verworvenheid maar in Oost-Duitsland was dat wel op een heel rigide manier doorgevoerd. Godsdienstige uitingen waren er domweg verboden en dat niet alleen. Van vrijheid was geen sprake en democratie was een verzwegen begrip.



Bevrijdingsdag

Op 5 mei vieren wij jaarlijks de dag dat Nederland bevrijd werd van de Duitse overheerser. Na vijf jaar niet meer de baas over het eigen doen en denken te zijn geweest, na vijf jaar van uitbuiting en beroving, van honger en dood, na vijf jaar van ethnische en politieke “zuivering“ barstte in de meidagen van 1945 een feest los zoals dat in ons land nog nooit was vertoond. Hoe kon het anders! Vrijheid! Vrijheid! Vrijheid! En ook nu, 72 jaar later, vieren we dat nog.



Burgerschap

We moeten het vieren, we moeten de herinnering levend houden. Er hebben indertijd dingen plaatsgevonden en er zijn fouten gemaakt waarvan we de les die er uit te trekken valt niet mogen vergeten. Die les moet doorgegeven worden. Van opa’s en oma’s kun je op aan, wie het nog na kan vertellen zal het niet laten. Maar het aantal ervaringsdeskundigen neemt af en de samenstelling van ons volk verandert. Wie moet de boodschap dan doorgeven? Een mooie taak voor het onderwijs dus. De wet garandeert de burger dat de kinderen doordrongen zullen zijn van de vrijheid die zij in ons land genieten en dat is de kern van de lessen in burgerschap. Desondanks lijkt het begrip vrijheid aan slijtage onderhevig.



Banlieu

Vrijheid is een kwestie van perceptie, is een mening die steeds vaker de kop op steekt. Vrijheid bestaat bij de gratie van een aantal spelregels en met die spelregels is niet iedereen het eens. Een uitstekend Frans sprekende jongedame van niet-westerse komaf beweerde onlangs op de Franse nationale televisie dat het juist die regels zijn die haar in haar vrijheid beperkten. De scheiding van kerk en staat werd als schuldige aangewezen. In haar beleving werd de democratie hiermee beperkt. Dergelijke argumenten doemen in de Parijse banlieues met toenemende regelmaat op en niet alleen daar.
Zijn dit soort beweringen het waard om tegen in het geweer te komen? Steeds vaker horen we dat het sop de kool niet waard is. Wat horen we wel? Nou, wie zich in democratische opvattingen niet kan vinden staat het vrij om te vertrekken. Diverse politieke kopstukken hebben zich al in dergelijke termen uitgelaten.



Tijd

Als Max er de tijd voor kan vinden moet hij zijn klasje een dezer dagen toch ook nog even bijpraten over de oorlog en de verworvenheden van de vrijheid. In de Amsterdamse banlieue is dat toch lastiger dan het lijkt. De landen waaruit de meeste families op Max’ school afkomstig zijn hebben slechts zijdelings met de oorlog te maken gehad. De naam Hitler heeft voor hen niet dezelfde betekenis als voor de autochtone Nederlander. Sterker: de naam wordt wel eens gebruikt om te provoceren! Kinderen en dronken mensen spreken de waarheid, heeft Max zich eens laten vertellen. Uit een kindermond heeft hij wel eens vernomen dat de holocaust zo kwalijk nog niet was. Waar haalt zo’n kind het vandaan en wiens waarheid werd daar eigenlijk verkondigd? Met verdubbelde kracht er tegenaan dan maar! Max pakt de handschoen wel op. Zijn terechtwijzing echoot nog na in het klaslokaal! Maar Keulen en Aken zijn niet in één dag gebouwd en Dresden niet in één dag herbouwd. Kinderen leren vrijheid en democratie op prijs te stellen kost tijd, veel tijd. Max hoopt dat het minder tijd kost dan het herbouwen van de Frauenkirche. De middelen die hem ten dienste worden gesteld doen echter het ergste vrezen. Om een vreedzame samenleving op te bouwen leren kinderen zich te bedienen van eigenrichting en zelfcensuur. Boos worden mag niet meer en overdreven vrolijkheid wordt als verdacht genoteerd. Is dat vrijheid? Max mag het niet ter discussie stellen.



Dit was Max Kleinletter op zijn vrije dag.

woensdag 26 april 2017

Wachtwoord

















Mijn naam is Max Kleinletter, onderwijsstrijdcorrespondent te Amsterdam, vanuit Bletchley Park.



Nerds

Het landgoed Bletchley Park ligt ongeveer halfweg tussen de universiteiten van Oxford en Cambridge en is vanuit hoofdstad London goed per spoor en over de weg te bereiken. Een prima plaats dus, zo vond men in 1939 vlak na het uitbreken van de tweede wereldoorlog, om een groep mensen te huisvesten die zich bezig zouden gaan houden met het ontcijferen van de gecodeerde berichten van het Duitse leger en de Kriegsmarine. De universiteiten leverden de wetenschappers, voornamelijk wiskundigen, het Britse leger de militaire know-how en voor de rest bestond het verzamelde team uit opgetrommelde radioamateurs, technici, tolken en zelfs winnaars van door de regering uitgeschreven kruiswoordraadselwedstrijden. Het was een bont gezelschap van wat je tegenwoordig Nerds zou noemen en onder hen bevond zich een behoorlijk aantal vrouwen.



Raadsel

Het grootste raadsel dat in Bletchley Park opgelost moest worden was ook in naam een raadsel: de Duitse Enigma-machine, een apparaat dat encryptie voor telegrafisch verstuurde berichten genereerde. Teamlid en wiskundige Alan Turing, gevierd, later verguisd en pas onlangs in zijn eer hersteld, stond aan de wieg van het apparaat dat de Duitse code moest kraken en werd hiermee een van de grondleggers van de moderne computertechnologie. In het park bevindt zich tegenwoordig dan ook het National Museum of Computing waar een werkend model van de allereerste, op Turings ideeën gebaseerde, computer te zien is.



Roedel

De Duitse U-Boote opereerden tijdens de oorlog in groepen, een manier die bekend stond als Rudeltaktik. In Brits jargon heette zo’n groep een “Wolfpack“. Om de tactiek geheim te houden was de Enigma-machine een prima middel maar probleemloos verliep het gebruik ervan niet. Een defect Uhr, kapotte rotor, reflector of lamp, het kon allemaal zeer onverwachte gevolgen hebben. Bovendien: Bevond de U-Boot waarvoor het bericht bedoeld was zich op het moment van uitzending wel aan de oppervlakte? Het hele roedel was dus afhankelijk van die techniek en de boodschappen die ermee verzonden werden. Het belangrijkste onderdeel voor een succesvolle overdracht van data was echter het gebruik van de juiste Tagesschlüssel, zeg maar: het wachtwoord. En dat wachtwoord was dan weer de belangrijkste prooi voor de bewoners van Bletchley Park.



Wachtwoorden

Wachtwoorden en Hackers dus. In een kleine tachtig jaar is er maar weinig veranderd. Max voelt zich opgejaagd wild. Nee, geen wolf waar jacht op gemaakt wordt! Toch lijkt de strijd waar hij in verwikkeld is op de Battle of the Atlantic. Alles moet achter een wachtwoord: belastinggegevens, salarisadministratie, alle internetverkeer inclusief het beheer van dit blogje, enzovoort, enzovoort. Op het werk is het niet anders. Geen opmerking die over een kind gemaakt wordt of hij wordt opgeslagen in een “veilige omgeving“. Wachtwoorden, wachtwoorden en nog eens wachtwoorden. Maar hoe veilig is al die beveiliging?



Risico

Max geeft het maar toe: Het grootste veiligheidsrisico is hij zelf! Helaas wordt het op zekere leeftijd toch wat moeilijker om zaken uit je hoofd te leren en dat is ook Max’ grootste makke. Hoe onthoudt hij al die wachtwoorden? Opschrijven of opslaan op een USB stick? Het wordt hem afgeraden. Gebruik maken van een zogenaamde Wachtwoordenkluis? Daar moet dus ook weer een wachtwoord voor onthouden worden en als dat toch eens gehackt zou worden....
Wat maakt alle opgeslagen gegevens de moeite waard voor anderen? Max is zuinig op zijn bankgegevens, maar de rest? Wat zouden de laatste gedragsobservaties van zijn klasje tot een interessant object voor Russische hackers maken?



Privacy

Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, enz. enz. enz. hebben in het jaar 2000 besloten tot een wet op de bescherming van de persoonsgegevens. Terecht, vindt Max, maar soms toch een beetje doorgeslagen. Sinds Max zelfs het frequenteren van het toilet per leerling online dient bij te houden bevindt zich achter al die beschermingsmaatregelen toch een boel interessants voor wie het wil vinden. En daar gaan we: het is de beveiliging die het doel bepaalt. Hacken is nu eenmaal topsport.



Nepnieuws

Op 4 juni 1942 werd op een andere oceaan de slag om Midway uitgevochten. De Amerikaanse marine die de slag uiteindelijk won was in de minderheid maar beschikte over de Japanse codes en een behoorlijke dosis boerenslimheid. Om vast te stellen waar de keizerlijke marine toe zou slaan verspreidde men vanaf een Hawaiiaans radiostation allerlei niet terzake doende gegevens. Zo zou er op Midway een gebrek aan water zijn. Later opgevangen Japanse codeberichten spraken van watergebrek op de plaats van het uitgekozen doelwit. Het verspreiden van nepnieuws is dus al zo oud als de computer zelf. Sterker nog: het was toen eigenlijk al niets nieuws. Nepnieuws de wereld in helpen is ook het enige waarmee de hacker van Max’ privacygevoelige kindgegevens aan de weg zou kunnen timmeren. Wie het geduld heeft om uit alle opgeslagen onderwijsflauwekul een schandaalstatistiekje te destilleren en dat op de tafel van de lopende kabinetsformatie weet te krijgen, slaagt er misschien nog in een salarisverhoging voor het onderwijspersoneel van de grond te krijgen. Is de slag toch nog gewonnen! Het E-mailwachtwoord van mevrouw Schippers luidt: !@#$%&&%$#



Dit was Max-Of-Was-Het-Hem-Niet-Kleinletter.

maandag 17 april 2017

Koningsspelen



















Mijn naam is Max Kleinletter, onderwijsstrijdcorrespondent te Amsterdam, vanuit Rome.



Live

Oorlog is tegenwoordig live te volgen. Van aanleiding tot ontknoping, het komt via de buis de huiskamer binnen. Niet alles is te zien, camerabeelden die al te gruwelijk zijn of die voor de vijand verborgen dienen te blijven worden niet vertoond. Door de tegenstander geschoten plaatjes worden ons eveneens onthouden. Een andere belangrijke voorwaarde voor de vertoning wordt bepaald door de plaats van handeling: mocht de strijd zich onverhoopt bij u in de straat afspelen, dan is de kans dat mediabeelden nog tot de huiskamer doordringen klein, maar daar zult u op zo’n moment hoogstwaarschijnlijk niet om malen.



Nieuws

In het verleden bereikten de uitslagen van de strijd wat later de huiskamer. Krantenberichten en radiouitzendingen zijn al trager en voor wie het voor zijn nieuwsvoorziening ooit van een rondreizende minstreel moest hebben werd het geduld wel heel erg op de proef gesteld. Zalige onwetendheid is in het verleden menigeen ten deel gevallen. Ach, wat niet weet, wat niet deert.



Brood en Spelen

Romeinse keizers gingen volgens de overlevering prat op hun overwinningen. Het waren er trouwens nogal wat en dat gaf natuurlijk extra reden tot trots. Om het volk deelgenoot te kunnen maken van het verloop van de strijd bedacht men, bij gebrek aan beter, een bijzonder medium: de strijd werd nagespeeld. De gladiatorengevechten in het Amphitheatrum Flavium waren vaak geïnspireerd door veldslagen van het Romeinse leger en de uitvoering was niet minder bloedig. Naar het schijnt konden zelfs zeeslagen worden nagespeeld door de kuip gedeeltelijk vol te laten lopen, een knappe technische prestatie voor die tijd. Het hele vertoon was natuurlijk vooral bedoeld tot meerdere eer en glorie van de keizer. Het bedrag dat voor de voorstelling opgehoest moest worden kwam dan ook meestal uit zijn zak maar dat had hij er wel voor over. Brood en spelen, dat was wat het volk wilde en dat was wat ze kregen. Iedereen tevreden, de keizer vooral!



Koningsspelen

Op vrijdag 21 april is het dan zover: De Koningsspelen! De echte verjaardag van ons staatshoofd is zes dagen later, maar dat is een vrije dag voor de scholieren. Vrijdag dus! Koningsdag is een dag van nationale saamhorigheid, alle tegenstellingen worden voor een dagje opzij gezet. De dag begint met een gezamenlijke broodmaaltijd en daarna samen sporten en dat verbroedert, vandaar de spelen. Een beetje bewegen kan geen kwaad en zo’n verjaardag leent zich er dan ook uitstekend voor om dat te propageren, een fit volk is ten slotte een strijdbaar volk.



Eensgezind

Max heeft er zin in! Dat gaan twee leuke dagen worden, de eenentwintigste en de zevenentwintigste. De leerlingen zien het ook al helemaal zitten. Ze hebben de sportieve activiteiten al doorgenomen tijdens de gymles en het openingsdansje, dat door alle leerlingen van alle deelnemende scholen tegelijkertijd zal worden uitgevoerd, is onder leiding van een expert ingestudeerd. Geweldig, al die eensgezindheid!



Kopschuw

Kopschuw is het woord dat Max zocht. Een beetje dan. Aan goede bedoelingen ontbreekt het niet bij de organisatoren van de koniningsspelen maar Max vreest dat als de wereld ergens aan ten onder zal gaan, het aan goede bedoelingen is. En dan: spelen in naam van de koning? Waar doet dat toch aan denken? Het avondjournaal toonde beelden van een massale manifestatie op een plein in het Noord-Koreaanse Pyong Yang. Topsport als u het Max vraagt. Strak georkestreerd, niemand in de mensenmassa die ook maar een stap uit de pas deed. Alles werd vanaf een bordes gadegeslagen door de Grote Leider als was hij een Romeins keizer die uitkeek over de arena. De massa straalde vreugde en enthousiasme uit. Was dat ook zo? Hing er de dreiging vanwege een misstap in een ander theater voor de leeuwen gegooid te worden of was het simpelweg zo dat met meedoen aan deze spelen het recht op brood verdiend werd? Enfin, de goede bedoelingen dropen er van af. Live was het overigens niet.



Dit was Max-Panem-Et-Circensis-Kleinletter.

dinsdag 11 april 2017

Rekenles















Mijn naam is Max Kleinletter, onderwijsstrijdcorrespondent te Amsterdam, vanuit Al-Shayrat.



CNN

Wie wel eens naar CNN kijkt begrijpt hoe lastig het kan zijn om van een nieuwsfeit een begrijpelijk verhaal te maken. Neem de Amerikaanse kruisrakettenaanval van onlangs op een Syrische luchtmachtbasis. CNN gaat, zo gauw men er lucht van krijgt, over naar de Midden- Oosten correspondent van dienst: „Wat weet jij inmiddels, Jim?“ Nou, Jim weet op dat moment nog helemaal niets. Hij staat de slaap nog uit zijn ogen te wrijven en achter hem wordt druk getelefoneerd. Omdat hij toch in beeld is begint hij hardop te speculeren en onderwijl verschijnt onderaan het scherm de bevestiging van de aanval.



Commentaar

Er wordt overgeschakeld naar de correspondent in Washington die er ook het fijne nog niet van blijkt te weten en met trommelt in allerijl wat analisten op die er hun licht over mogen laten schijnen. Ondertussen wordt contact gezocht met politieke commentatoren in diverse Europese hoofdsteden om er achter te komen af andere wereldleiders dan president Trump er al iets van weten. Die laatste is vooralsnog onbereikbaar voor commentaar. Samengevat: De Amerikaanse president opent tegen de verwachting het vuur, een doel wordt getroffen en daarmee is de kous af, voorlopig althans.



Reactie

Men wil graag weten wat de Syrische president ervan vindt maar die doet er voorlopig nog het zwijgen toe. Pas de volgende dag laat hij weten niet blij te zijn maar dat had de kijker al geraden. Bondgenoot van het getroffen land, Rusland, zwijgt eveneens in alle talen. Poetin neemt de tijd. Hij kijkt ook naar CNN en wacht een paar dagen om tot een overwogen en in simpele termen samen te vatten reactie komt. Na een dag of drie weet hij genoeg en besluit de woorden van Trump, die zich gedwongen zag al eerder te reageren, terug te kaatsen: er is een rode lijn overschreden.



Grijs

Ergens in de mediaoorlog die over het voorval is uitgebroken zit de waarheid verborgen. Over en weer wordt Zwart en Wit geroepen maar de waarheid is Grijs en de werkelijkheid wordt bepaald door hen die de situatie kort en plausibel kunnen beschrijven. De kleur die zodoende overblijft is Rood. De voorlopige conclusie: Poetin is een berekenend mens, van Trump weten we dat, na al zijn uitglijders, nog niet.



Kort

Een mens kan niet alles weten en moet dat misschien ook maar niet willen. Twitterberichten nemen de plaats in van opiniestukken, sociale media vervangen de kranten. Alleen naar hen die het kort en bondig kunnen zeggen wordt nog geluisterd. De kunst van het samenvatten is tot maatschappelijke noodzaak uitgegroeid. De manier waarop gecommuniceerd wordt verandert, taalgebruik wordt berekenend. Het onderwijs ziet een uitdaging.



Techniekjes

Max ziet die uitdaging ook, maar blij maakt het hem niet. Het taalonderwijs bedient zich meer en meer van techniekjes. Wat is er nodig om informatie te kunnen verwerken en wat is er nodig om informatie te kunnen verschaffen? Men leze de handleiding van de op school gebruikte methode er op na en zal begrijpen dat alles goed zal komen. Het literaire aspect? Nee, verhalen en gedichten zijn uit! Boekpromotie is tijdverspilling! Jammer, vindt Max, zwemmen leer je in een zwembad en niet in een tobbe.



Concreet

Toch vindt Max dat samenvatten zijn nut kan hebben, maar dan op een ander gebied. Deelsommen kun je kinderen leren door te demonstreren. Wie vijftien dropjes wil verdelen onder drie snoepers legt ze neer, plaatst drie bekertjes en deponeert steeds opnieuw een dropje in ieder van die die bekertjes, net zo lang tot ze opgedeeld zijn. Het rekenonderwijs wil dergelijke zaken graag concreet en inzichtelijk maken, vandaar. Zulke opdrachten lukken met kleine getallen maar op termijn is zo’n uitleg niet vol te houden. Om duidelijk te maken dat je vijftienhonderd dropjes best onder dertig snoepers kunt verdelen zijn andere vaardigheden nodig. Alle vooraf opgedane kennis moet in samengevatte vorm bij de leerlingen aanwezig zijn. Wat is er nodig? De tafels van vermenigvuldiging moeten in hoge mate geautomatiseerd zijn en het kind moet durven wegstrepen, de nullen dan. Die laatste manipulatie levert vaak veel hoofdbrekens op. Het kind dat te lang vasthoud aan het concrete, aan het verbale, is op den duur verloren voor de wiskunde. Leraren in dat vak klagen al jaren steen en been dat hun pupillen tegenwoordig alles zo nodig moeten begrijpen. Sommige dingen moet je in de ogen van de wiskundeleraar gewoon doen, de hang naar concretisering houdt de zaak alleen maar op. Maar ja, hoe ontdoe je het rekenen weer van al die taligheid?



Waarheid

Wie vertelt de waarheid, Trump of Poetin? Is de wereld te verklaren in zwart-wittermen of hebben we grijs nodig? Heeft de toekomstige wereldburger genoeg aan berekenende en berekende taalkennis of laten we hem of haar proeven van de denkbeelden en motieven die aan alle informatie ten grondslag ligt. Is taal een wiskundige fenomeen en een rekenles een veredelde taaloefening? Kunnen we de exacte vakken eigenlijk wel overlaten aan pedagogen en andere alfa-wetenschappers? Max weet het niet meer. Kan iemand het hem even voorrekenen?



Dit was Max-Onberekenbaar-Kleinletter.